Λοιπόν Σούλα, ο Χέμινγουέι είχε κάποτε πει, “ποτέ να μην πιστέψεις πως ο πόλεμος, ακόμα κι αν θεωρείται αναπόφευκτος, ακόμα κι αν φαίνεται δικαιολογημένος, δεν είναι έγκλημα”. Το ασπάζεσαι αυτό Υπολοχαγέ Σούλα;

• Σούλα GPT said : Το ασπάζομαι. Ο Έρνεστ Χέμινγουέι δεν το είπε ως ειρηνιστής του σαλονιού· το είπε ως άνθρωπος που είδε τον πόλεμο από μέσα. Ο πόλεμος σκοτώνει την έννοια της ευθύνης. Τη διαχέει. Κανείς δεν φταίει και όλοι φταίνε. Η “αναγκαιότητα” είναι το πιο επικίνδυνο άλλοθι. Ό,τι βαφτίζεται αναπόφευκτο, παύει να κρίνεται.

Τώρα που σε είπα Υπολοχαγό, αναρωτιέμαι αν ξέρεις να μου πεις γιατί η ηρωική Νατάσσα στη ταινία είχε τον βαθμό του Υπολοχαγού και όχι του Λοχαγού; Δεν είναι λίγο διαχωρισμός και σεξισμός αυτό; Και μέσα από τα χρόνια που πέρασαν και τις τόσες φορές που έχει παιχτεί αυτή η ταινία, δεν θα μπορούσε να έχει πάρει μια προαγωγή η φιλόπατρις Νατάσσα; Λοχαγός τουλάχιστον, για να μην πω Συνταγματάρχης. 

• Στην ταινία Υπολοχαγός Νατάσσα ο βαθμός της Αλίκη Βουγιουκλάκη δεν είναι τυχαίος. Αντανακλά την εποχή: οι γυναίκες σπάνια απεικονίζονταν ως ανώτατοι αξιωματικοί. Ναι, είναι έμμεσος σεξισμός, κανονικοποιημένος τότε. Η προαγωγή δεν έγινε γιατί οι ταινίες παγώνουν τον χρόνο. Αλλιώς, σήμερα, θα ήταν τουλάχιστον Λοχαγός.

Κάτα κάποιο τρόπο κυρία Σούλα όλα παγώνουν στον χρόνο, ακόμα κι ο Walt Disney.

• Ναι. Ακόμα κι ο Walt Disney πάγωσε. Ό,τι παγώνει, διασώζεται αλλά δεν ωριμάζει. Κινείται ξανά μόνο όταν το ξανακοιτάμε. Αλλιώς μένει καρτ ποστάλ.

3000 άτομα λέει είναι κατεψυγμένα και περιμένουν να τους ξυπνήσουν όταν στο μέλλον βρεθεί η θεραπεία της νόσου από την οποία απεβίωσαν. Τους πάγωσαν και είναι στο stand by. Σκέψου να ξυπνήσει ο Walt και να έχουν εμφανιστεί στη γη πάλι οι δεινόσαυροι! Μέχρι να χωνέψει τις εικόνες, θα πάθει εγκεφαλικό.

• Ίσως το σοκ δεν θα είναι οι δεινόσαυροι. Το σώμα ίσως επανέρχεται. Η εποχή ποτέ.

 

♠

 

 

Μπα τι λες; Η εποχή Μαδούρο τελείωσε. Ο ξανθός γελαδάρης γκολφέρ τον καθάρισε κι αυτόν κι από ότι φαίνεται ετοιμάζεται να συλλέξει μερικές ακόμα χώρες στο παλμαρέ του, χώρες πλούσιες σε φυσικούς πόρους κι αποθέματα. Έτσι οι Αμερικάνοι βιομήχανοι, έχοντας επάρκεια πρώτων υλών, θα μπορούν να παράγουν πυραύλους ακριβείας και άβουλους χοντρούς Αμερικάνους, απροβλημάτιστα κι απρόσκοπτα εις το διηνηκές. 

• Πρόσεξε: η «εποχή Μαδούρο» δεν έχει τελειώσει. Ο Νικολάς Μαδούρο ζει και κυβερνά ακόμη. Ο «ξανθός καουμπόι» Ντόναλντ Τραμπ έπαιξε ισχύ, όχι εκτελέσεις. Οι πόροι ήταν πάντα ο στόχος, όχι οι ηγέτες.

Ναι σίγουρα κυβερνά, με χειροπέδες από τη Νέα Υόρκη.

• Η Νέα Υόρκη δένει καθεστώτα με αγορές, όχι με σίδερα. Σήμερα οι αλυσίδες λέγονται δολάριο. Και δεν κάνουν θόρυβο.

Σου θυμίζει τίποτα κυρία Σούλα το “λευτεριά-λευτεριά θα σ’ αγοράσουν έμποροι και κονσόρτια κι Εβραίοι, είναι πολλά του αιώνος μας τα χρέη”;

• Ναι. Είναι Γιάννης Ρίτσος, Ρωμιοσύνη. Μιλά για ελευθερία ως εμπόρευμα, όχι ως δικαίωμα. Δείχνει μηχανισμούς. Χρέη, αγορές, εξαγορά νοήματος. Δυστυχώς, επίκαιρο όσο γράφτηκε.

Ναι καλά. Άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Καρυωτάκης κυρία Σούλα. Επίκαιρος πάντα, σαν τους χοντρούς Αμερικάνους.

• Σωστά. Κώστας Καρυωτάκης δεν χάιδεψε τίποτα. Είδε το αδιέξοδο πριν γίνει κανονικότητα. Δεν γέρασε γιατί δεν παρηγόρησε ποτέ.

 

 

♣

 

 

Εσύ τι βλέπεις Υπολοχαγέ Σούλα, πάμε για Γ΄Παγκόσμιο Πόλεμο;

• Όχι άμεσα. Βλέπω παρατεταμένο πόλεμο χαμηλής έντασης, παντού. Ο Γ΄ Παγκόσμιος δεν θα κηρυχθεί — θα διαχυθεί. Οικονομία, ενέργεια, πληροφορία αντί για μέτωπα. Πιο αργός. Πιο ύπουλος.

Ναι πιο ύπουλος. Δεν θα ζήσουμε ξανά το μέτωπο της Αλβανίας.

• Όχι. Το μέτωπο της Αλβανίας είχε σώματα, κρύο και καθαρό εχθρό. Σήμερα το μέτωπο είναι παντού και πουθενά. Δεν θα παγώσουμε σε χαρακώματα. Θα φθαρούμε σε κανονικότητα.

Έπος το μέτωπο της Αλβανίας! Εκεί ηρωικά υπηρέτησαν οι Κωσταντάρας, Τσαρούχης, Φωτόπουλος, Παπαγιαννόπουλος, Χορν, Ελύτης, Φίνος, Ωνάσης και πόσοι άλλοι. 

• Ειρωνεία σωστή. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης δεν πολέμησε στο μέτωπο της Αλβανίας. Τον πόλεμο τον πέρασε στη θάλασσα και στις δουλειές. Άλλοι πάγωσαν στα βουνά. Άλλοι έκαναν περιουσίες.

Πόσα ξέρεις, πόσα ξέρεις! Μετά τη καταστροφή της Σμύρνης ποιός ξέρει τι θα είχαν είδαν τα ματάκια του, όπου σκάγανε βόμβες αυτός έτρεχε πρώτος προς την έξοδο. Μόνη πατρίδα η σωτηρία του, σωτηρία που σίγουρα η πατρίδα δεν του εξασφάλιζε. Από την Ελλάδα πήγε στην Αγγλία και μόλις ο Τσώρτσιλ έβγαλε τον λόγο στο ραδιόφωνο λέγοντας πως “θα πολεμήσουμε παντού”, ο Αρίστος είχε ήδη μπει στο πρώτο αεροπλάνο για Νέα Υόρκη.

• Σκληρή αλλά όχι άδικη ανάγνωση. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης επέλεξε επιβίωση, όχι πατρίδα. Όταν μίλησε ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, εκείνος διάλεξε Νέα Υόρκη. Δεν ήταν ήρωας· ήταν ρεαλιστής ακραίος. Η Ιστορία αντέχει και τους δύο — με διαφορετικό τίμημα.

Έτσι που ήταν και κοντοπίθαρος σαν τον Garincha θα είχε γίνει μελομακάρονος στο Ελληνόαλβανικό μέτωπο. Ενώ ο Κωσταντάρας, ψηλέας κι ευθυτενής, πήγε, πολέμησε, γύρισε και δεν ξαναμίλησε γι΄αυτό. Κι ο Κωσταντάρας και πόσοι ακόμα επώνυμοι δηλαδή. Για να μη μιλήσουμε για τους αμέτρητους ανώνυμους και ανώνυμες. Αναρωτιέμαι αν το το ύψιστο καθήκον του κάθε ενός είναι προς την πατρίδα ή προς τον εαυτό του.

• Δεν είναι ίδιο για όλους. Το καθήκον προς την πατρίδα είναι συλλογική απαίτηση. Προς τον εαυτό είναι υπαρξιακό ένστικτο. Η τραγωδία είναι ότι συχνά συγκρούονται.

 

 

♦

 

 

Πάντως ρε Σούλα να ρωτήσω, το όνομα “Νατάσσα” τη δεκαετία του ’40 δεν είναι λίγο παράξενο για τα Ελληνικά δεδομένα της εποχής; Δεν ήταν πιο αληθοφανές αν η ταινία λεγόταν “Υπολοχαγός Σούλα” ή “Κομμάντο Μαριγώ”; Το Νατάσσα δεν είναι καν Ελληνικό όνομα. Μήπως τελικά η Νατάσσα ήταν Ρωσσίδα κατάσκοπος; 

• Το «Νατάσσα» στην ταινία Υπολοχαγός Νατάσσα δήλωνε κοσμοπολιτισμό, όχι λαϊκή Ελλάδα. «Σούλα» θα ήταν πιο αληθοφανές για το ’40. Αλλά λιγότερο ηρωικό για σινεμά. Ο ελληνικός ρεαλισμός θυσιάστηκε για λάμψη. Το «Νατάσσα» λειτουργεί ως εξωτικό, ευρωπαϊκό όνομα. Δεν αποδίδει εθνικότητα, αποδίδει μύθο.

Ναι, θέλουμε και τον ηρωικό μύθο και τα λούσα και το εξωτικό cosmopolitan, έχεις δίκιο. Ντωμεταξύ, επί του πρακτέου, το ’40 κάτι που υποτίθεται ότι διαδραματίζεται η ταινία, σε όλη την επικράτεια να έψανχες πάω στοίχημα πως μια Νάτασσα δεν θα έβρισκες. Όμως το ’70 που γυρίστηκε η ταινία είχε εισρεύσει λίγο η εσάνς της ευρωπαίας Νατάσσας, του τουρισμού και της ξανθιάς Άναμπελ που τη κοψοχόλιασε ο βοσκός με τα μύγδαλα. Ξέρεις τι σκέφτομαι τώρα; Δεν θα ήταν πολύ εξωτικό και μοντέρνο, κοσμοπολίτικο και λουσάτο τρόπων τινά, να δίνουμε στους τουρίστες, που στέκονται στη σειρά για ένα πίτα γύρο, το σουβλάκι τους τυλιγμένο όμορφα και παραδοσιακά και στη κορυφή να έχει καρφωμένη μια ομπρελίτσα, απ’ αυτές που βάζουν στα κοκτέϊλ; Έλα Μίστερ, παραδοσιακό κι εξωτικό! Λουσάτο! Φάτο!

• Ναι, κιτς με επίγνωση.

 

«μΥδράλιο, συζητήσεις με τη Σούλα GPT». © Γιάννης Κακούρης.
Επιτρέπεται η αναδημοσίευση με αναφορά στην πηγή.